Antwoord

De verplichting om Alhamdulillah te zeggen

Het is bevestigd in de hadith van Abu Hurayrah (moge Allah tevreden met hem zijn) dat de Profeet ﷺ zei: “Allah houdt van niezen en Hij heeft een afkeer van geeuwen; als iemand van jullie niest en Allah prijst (zegt: ‘Alhamdu Lillah’), dan is het een plicht voor elke moslim die hem hoort om tegen hem te zeggen: ‘Yarhamuk Allah’ (moge Allah Zich over jou ontfermen).”

Wat betreft geeuwen: dat is van Shaytan. Als iemand van jullie de neiging voelt om te geeuwen, laat hem het dan zoveel mogelijk onderdrukken, want wanneer iemand van jullie geeuwt, lacht Shaytan hem uit.” (Overgeleverd door Al-Bukhari, 10/505)

Ook is van Abu Hurayrah (moge Allah tevreden met hem zijn) overgeleverd dat de Profeet ﷺ zei: “Als iemand van jullie niest, laat hem dan zeggen: ‘Alhamdulillah’, en laat zijn broeder of zijn metgezel zeggen: ‘Yarhamuk Allah’. En als hij tegen hem zegt: ‘Yarhamuk Allah’, laat hem dan zeggen: ‘Yahdikum Allahu wa yusliha balakum (Moge Allah jullie leiden en jullie toestand/denken verbeteren).’” (Overgeleverd door Al-Bukhari, 10/502)

Anas (moge Allah tevreden met hem zijn) verhaalde dat twee mannen in aanwezigheid van de Profeet ﷺ niesten. Hij zei tegen één van hen: “Yarhamuk Allah”, maar niet tegen de ander. Degene tegen wie hij het niet zei, zei: “Die en die niesde en u zei tegen hem: ‘Yarhamuk Allah’; ik niesde maar u zei het niet tegen mij.” Hij zei: “Hij prees Allah (zei: ‘Alhamdu Lillah’) en jij deed dat niet.” (Overgeleverd door Al-Bukhari, 10/504)

Abu Musa Al-Ash‘ari (moge Allah tevreden met hem zijn) verhaalde dat de Profeet ﷺ zei: “Wanneer iemand van jullie niest en Allah prijst, zeg dan tegen hem: ‘Yarhamuk Allah’; maar als hij Allah niet prijst, zeg het dan niet.” (Overgeleverd door Muslim, 2992)

De reden achter het zeggen van Alhamdulillah bij het niezen

Ibn Al-Qayyim (moge Allah hem genadig zijn) zei:

Niezen brengt iemand de gunst van verlichting, doordat dampen worden vrijgelaten die in het hoofd vastzaten en die, als ze daar zouden blijven, pijn en ziekte zouden veroorzaken. Daarom draagt de islam hem op Allah te prijzen voor deze gunst en voor het feit dat zijn lichaam nog intact is na deze schok die hem als een aardbeving deed beven… want niezen veroorzaakt een verstorende beweging in het lichaam… Er werd gezegd (over de oorsprong van het woord “Tashmit” [dat hier wordt gebruikt voor het zeggen van ‘yarhamuk Allah’, maar waarvan de oorspronkelijke betekenis is dat men iemand aanspoort zich te verheugen over het ‘ongeluk’ van een ander]): dit betekent dat men hem aanspoort blij te zijn omdat hij Shaytan heeft geërgerd door Allah te prijzen voor de gunst van het niezen en door de verbinding ervan met zaken waar Allah van houdt.

Wanneer iemand Allah noemt en Hem prijst, ergert dit Shaytan op meerdere manieren, bijvoorbeeld: de daad van het niezen zelf, waar Allah van houdt; zijn Allah prijzen ervoor; de moslims die voor barmhartigheid voor hem smeken; en zijn smeekbede voor hen om leiding.

Dit alles ergert Shaytan en maakt hem van streek. Daarom wordt de gelovige opgedragen zich te verheugen over deze ergernis van zijn vijand. Het bidden om barmhartigheid voor degene die niest wordt Tashmit genoemd, omdat het inhoudt dat hij zich moet verheugen over het ergeren van zijn vijand. Dit is een mooie betekenis die mensen in gedachten zouden moeten houden wanneer zij niezen of ‘yarhamuk Allah’ zeggen tegen iemand die niest. Zij zouden de gunst van het niezen voor lichaam en geest moeten waarderen en begrijpen waarom Allah ervan houdt. Alle lof zij Allah zoals Hem toekomt, want Hij is de Meest Vrijgevige en Majestueuze.

De geleerde Ibn Muflih Al-Hanbali (moge Allah hem genadig zijn) vermeldde dat imam Ibn Hubayrah zei: “Ar-Razi rapporteerde van sommige artsen: niezen is geen teken van het begin van ziekte, tenzij het gepaard gaat met verkoudheid/loopneus.” Ibn Hubayrah zei: “Als iemand niest, is dit een aanwijzing voor goede gezondheid, een goede spijsvertering en lichamelijke kracht; daarom hoort hij Allah te prijzen. Dit is waarom de Boodschapper van Allah ﷺ ons opdroeg Allah te prijzen.”

Het is ook belangrijk om te weten dat de moslim zich moet onderwerpen aan de teksten en ernaar moet handelen, zonder zich te veel in te spannen om precies te begrijpen waarom een tekst iets gebiedt of verbiedt. Hij moet geloven dat Allah de Alwijze en Alwetende is, Die niets voorschrijft voor Zijn dienaren behalve wat in hun belang is, in deze wereld en het Hiernamaals, ook al komt het niet in hen op. Sommigen kunnen een deel van de wijsheid erachter begrijpen, terwijl anderen het nooit zullen weten.

De basisregel voor de moslim is het volgen van de geboden; en als hij enige kennis heeft van de reden achter de geboden, dan is alle lof aan Allah.

En Allah weet het het beste.

Voor meer details over de regels met betrekking tot niezen, zie:

• Al-Adab Ash-Shar‘iyyah van Ibn Muflih, 2/334;
• Zad Al-Ma‘ad van Ibn Al-Qayyim, 2/438;
• Ghidha’ Al-Albab van Al-Safarini, 1/441