Antwoord

Wat is siwak?

Siwak betekent het reinigen van de mond en tanden met een siwak; dit is de naam die gegeven wordt aan het hulpmiddel dat daarvoor gebruikt wordt. De siwak is een stokje of twijgje dat voor dit doel gebruikt wordt.

Siwak is een methode om de mond te reinigen die ook het welbehagen van Allah oplevert, zoals bewezen wordt in de hadith van ‘Aishah (moge Allah tevreden met haar zijn) die zei: De Boodschapper van Allah ﷺ zei: “Siwak reinigt de mond en behaagt de Heer.” (Overgeleverd door al-Boekhari in zijn Sahih, 2/274, en door Ahmad, 6/47, en an-Nasa’i, 1/50. De isnad is sahih; zie al-Irwa 1/105)

Is het soennah om de siwak te gebruiken?

Het gebruik van de siwak wordt herhaaldelijk aangemoedigd, zoals in de hadith van Abu Hurayrah (moge Allah tevreden met hem zijn), die overleverde dat de Profeet ﷺ zei: “Als ik het mijn ummah niet te zwaar zou maken, dan zou ik hen hebben bevolen de siwak te gebruiken bij elke gebedstijd.” (Overgeleverd door al-Boekhari, 2/299 en Muslim, 1/151). Volgens een andere overlevering bij al-Boekhari zei hij: “bij elke wudu.”

Imam an-Nawawi vermeldde dat de gerespecteerde geleerden het erover eens waren dat het gebruik van de siwak soennah is en wordt aangemoedigd. Een van de tekenen van het belang ervan is dat sommige van de salaf (de vroege generaties), zoals Ishaq ibn Rahawayh, meenden dat het verplicht was.

Tijden waarop het gebruik van siwak wordt aanbevolen

Siwak wordt aanbevolen op alle tijden van nacht en dag, vanwege de algemene strekking van de hierboven aangehaalde hadith van ‘Aishah: “Siwak reinigt de mond en behaagt de Heer.” De geleerden hebben ook situaties genoemd waarin het gebruik van de siwak nog sterker wordt aangemoedigd. Hieronder vallen:

1. Bij het verrichten van wudu en bij de gebedstijden.

De Profeet ﷺ zei: “Als ik het mijn ummah niet te zwaar zou maken, dan zou ik hen hebben bevolen de siwak te gebruiken bij elke gebedstijd.” Volgens een andere overlevering zei hij: “bij elke wudu”, zoals hierboven al vermeld.

2. Bij het binnengaan van het huis om bij de familie te zijn.

‘Aishah werd gevraagd wat de Boodschapper van Allah ﷺ deed wanneer hij voor het eerst thuiskwam. Zij zei: “Wanneer hij zijn huis binnenging, was het eerste wat hij deed het gebruiken van de siwak.” (Overgeleverd door Muslim, 1/220)

3. Bij het opstaan uit de slaap. Hudhayfah ibn al-Yaman (moge Allah tevreden met hem zijn) overleverde dat wanneer de Profeet ﷺ ’s nachts opstond, hij zijn mond grondig reinigde met de siwak. (Overgeleverd door al-Boekhari, 1/98 en Muslim, 1/220)

4. Wanneer de geur van de mond verandert, of dit nu komt door het eten van sterk ruikend voedsel, of doordat men lange tijd niet heeft gegeten of gedronken, enz. Siwak is reiniging voor de mond; dit betekent dat het zeker gebruikt moet worden wanneer de mond reiniging nodig heeft.
5. Wanneer men naar de moskee gaat. Het gebruiken van siwak behoort tot de versiering (adornment) die ons is opgedragen voor elk gebed, zoals Allah (ﷻ) zegt (interpretatie van de betekenis): “O kinderen van Adam! Neem jullie versiering bij elke gebedstijd” [al-A‘raf 7:31]. Het is ook belangrijk omdat de engelen in de moskee aanwezig zijn en men daar andere aanbidders ontmoet.

Ook bij het lezen van de Koran en het bijwonen van bijeenkomsten waarin Allah wordt herdacht (dhikr), omdat de engelen bij zulke gelegenheden aanwezig zijn.

6. Het gebruiken van siwak tijdens het vasten.

De geleerden (moge Allah hen genadig zijn) zijn het erover eens dat er niets mis is met het gebruiken van siwak overdag tijdens het vasten, maar zij verschilden van mening over het gebruik ervan na het middaguur, wat sommigen afkeurenswaardig (makruh) vonden. De juiste mening is dat het soennah is voor de vastende, net zoals het dat is voor ieder ander, vanwege de algemene strekking van de overleveringen die bewijzen dat het soennah is. De Profeet ﷺ maakte geen uitzonderingen en noemde geen specifieke tijd; en een algemene uitspraak blijft algemeen, tenzij er bewijs is dat het specifiek bedoeld is.

De hadith die als bewijs wordt gebruikt om het gebruik van siwak na het middaguur te verbieden, wordt toegeschreven aan ‘Ali ibn Abi Talib (moge Allah tevreden met hem zijn), die geciteerd wordt als zeggende dat de Profeet ﷺ zei: “Wanneer jullie vasten, gebruik dan siwak in de ochtend, maar gebruik het niet in de namiddag.” (Overgeleverd door ad-Daraqutni)

Dit is een zwakke hadith. Ibn Hajar zei in al-Talkhis al-Habir, 1/62: (een zwakke isnad). Er is geen bewijs dat dit aan de Profeet ﷺ kan worden toegeschreven. Wat betreft het gebruiken van de hadith “De geur uit de mond van de vastende is bij Allah beter dan de geur van muskus” (overgeleverd door al-Boekhari, 2/29 en Muslim, 2/806) als bewijs: deze mondgeur zal niet verdwijnen door het gebruik van siwak, omdat die veroorzaakt wordt door een lege maag; en het kan vroeg op de dag optreden als iemand geen suhur heeft gegeten. Alle geleerden zijn het erover eens dat het voor een vastende toegestaan is om vroeg op de dag siwak te gebruiken. Dit toont aan dat siwak ook tijdens het vasten wordt aangemoedigd, en dat er geen verschil is tussen het vroeg of later op de dag gebruiken ervan.

Wat moet gebruikt worden voor siwak (het reinigen van de mond)?

De geleerden zijn het erover eens dat het beste voor het reinigen van de mond de twijgen van de arak-boom zijn, vanwege de aangename geur en omdat het borstelachtige vezels heeft die effectief zijn in het verwijderen van voedselresten enz. tussen de tanden, en vanwege de hadith van ‘Abd-Allah ibn Mas‘ud (moge Allah tevreden met hem zijn) die zei: “Ik placht siwak-stokjes van de arak-boom te verzamelen voor de Boodschapper van Allah ﷺ.” (Overgeleverd door Ahmad, 3991; de isnad is hasan; zie al-Irwa 1/104)

Als arak-twijgen niet beschikbaar zijn, raadden de geleerden aan om bladstelen van de palm te gebruiken, of twijgen van de olijfboom. De hadiths die hierover zijn overgeleverd zijn echter niet sahih.

De juiste mening is dat elk soort stokje dat reinigt en niet schadelijk is, gebruikt mag worden in plaats van siwak als siwak niet beschikbaar is, om de mond te reinigen en vuil van de tanden te verwijderen. Dit omvat moderne tandenborstels, waarvan bekend is dat ze hierin nuttig zijn.

Dingen die niet gebruikt mogen worden voor siwak

De geleerden hebben gesteld dat het verboden is om giftige stokjes te gebruiken, onreine dingen, en alles wat bloedingen, ziekte of andere schade kan veroorzaken.

Eigenschappen van siwak

De fuqaha hebben de siwak beschreven als een stokje van gemiddelde lengte en dikte, niet dikker dan de pink, en vrij van knoesten. Het mag niet zo nat zijn dat het gaat draaien, want dan verwijdert het geen vuil; en het mag ook niet zo droog zijn dat het de mond pijn doet of tijdens gebruik barst. Dit beschrijft ongetwijfeld het ideale; anders specificeren de overleveringen geen bepaald type siwak. Het is toegestaan om elk soort siwak te gebruiken dat het doel bereikt.

Hoe de siwak te gebruiken

De geleerden verschilden van mening of siwak met de rechterhand of met de linkerhand gedaan moet worden. Een groep, de meerderheid, vindt dat het beter is om de rechterhand te gebruiken, vanwege de algemene betekenis van de hadith die is overgeleverd door ‘Aishah (moge Allah tevreden met haar zijn), die zei: De Boodschapper van Allah ﷺ hield ervan om met rechts te beginnen bij het aantrekken van zijn schoenen, bij het afstijgen (van zijn rijdier), bij het reinigen van zichzelf, en in alle zaken. (Muttafaq ‘alayh). (Zij zeggen ook:) siwak is een daad van aanbidding en het zoeken van nabijheid tot Allah, dus het hoort niet met de linkerhand gedaan te worden.

Andere geleerden zeggen dat het beter is om de linkerhand te gebruiken voor siwak, omdat het valt onder het verwijderen van vuil. Dit is de bekende mening binnen de madhhab van Imam Ahmad, en het is de visie die werd verkozen door Shaykh al-Islam Ibn Taymiyah, moge Allah hem genadig zijn.

Sommige geleerden hebben gezegd: als iemand siwak gebruikt met de intentie de soennah te volgen, dan gebruikt hij zijn rechterhand; en als hij het doet om vuil te verwijderen, dan gebruikt hij zijn linkerhand. Feitelijk is deze kwestie ruim, omdat er geen doorslaggevend bewijs of expliciete overlevering is; en elke mening heeft een geldig gezichtspunt.

De fuqaha stelden voor dat men bij het gebruiken van siwak aan de rechterkant begint, en een zijwaartse beweging gebruikt in plaats van op-en-neer, omdat het laatste het tandvlees kan schaden.

Etiquette van het gebruik van siwak

Tot de etiquette van het gebruik van siwak noemden zij het volgende:

1. Dat iemand de siwak niet in het bijzijn van anderen of in het openbaar gebruikt, omdat dit onbeleefd is.
2. Dat de siwak na gebruik gewassen wordt, om vuil dat erop kan zitten te verwijderen. ‘Aishah (moge Allah tevreden met haar zijn) zei: “De Profeet ﷺ placht siwak te gebruiken, daarna gaf hij het aan mij om het te wassen. Ik gebruikte het eerst, daarna waste ik het en gaf het aan hem terug.” (Overgeleverd door Abu Dawud, 1/45)
3. Dat de siwak op een schone plaats bewaard wordt.

Het gebruiken van de vingers om de mond te reinigen

De geleerden verschillen van mening of het acceptabel is om de vingers te gebruiken om de mond te reinigen wanneer er niets anders beschikbaar is. De juiste mening is dat het gebruiken van de vingers niet beschouwd kan worden als een vervanging voor de soennahhandeling, omdat er geen basis in de islam is om dit te doen, en omdat deze methode de mond niet reinigt zoals een siwak of een vergelijkbaar hulpmiddel dat doet. Moderne methoden om de tanden te reinigen, zoals tandenborstels en dergelijke, die vuil verwijderen en de mond lekker laten ruiken, zijn acceptabel.

Er is niets mis met het gebruiken van siwak met muntsmaak, citroen, enzovoort, zolang ze geen schade veroorzaken. Maar iemand die vast, dient het gebruik van gearomatiseerde siwak te vermijden en tijdens het vasten alleen natuurlijke siwak te gebruiken.

En Allah weet het het beste.

(Lisan al-‘Arab (definitie van sawaka); al-Majmu‘ van an-Nawawi, 1/269; Nihayat al-Muhtaj van ar-Ramli, 1/162; Hashiyat Ibn ‘Abidin, 1/78; Nayl al-Awtar van ash-Shawkani, 1/24; al-Mughni van Ibn Qudamah, 1/78; al-Futuhat ar-Rabbaniyah ‘ala adhkar an-Nawawi van Ibn ‘Allan, 3/256; ash-Sharh al-Mumti‘ van Shaykh Ibn ‘Uthaymin, 1/137)