Antwoord

Moet de vrouw haar man dienen?

De meest juiste mening in deze kwestie is die welke door een aantal geleerden is genoemd, zoals Abu Bakr ibn Abi Shaybah, Abu Ishaq al-Jawzjani en Shaykh al-Islam Ibn Taymiyah (moge Allah hen genadig zijn), namelijk dat het de plicht van de vrouw is om haar man te dienen binnen de grenzen van wat redelijk is, en zoals andere vrouwen die op haar lijken hun mannen dienen die op hem lijken.

Zij moet ook zorg dragen voor het huis, door bijvoorbeeld te koken en dergelijke, overeenkomstig wat gebruikelijk is onder mensen zoals zij en haar man. Dit verschilt naar gelang omstandigheden, tijd en plaats. Daarom zei Ibn Taymiyah: Dit varieert naar gelang omstandigheden. Wat de bedoeïenenvrouw moet doen is niet hetzelfde als wat de stadsbewoonster moet doen.

Bewijs voor de opvatting dat het de plicht van de vrouw is om haar man te dienen

Het bewijs voor deze meest juiste mening is:

• De hadith van al-Bukhari:

Imam al-Bukhari verhaalde in zijn Sahih dat Fatimah (moge Allah tevreden met haar zijn), de dochter van de Profeet ﷺ, hem om een dienaar vroeg. Hij zei: Zal ik je niet iets vertellen dat beter voor je is dan dat? Wanneer je gaat slapen, zeg dan Subhan-Allah (Heilig is Allah) drieëndertig keer, Al-Hamdu Lillah (Alle lof zij Allah) drieëndertig keer, en Allahu akbar (Allah is de Meest Grote) vierendertig keer. (Sahih al-Bukhari bi Sharh al-‘Asqalani, deel 9/506)

“We kunnen uit deze hadith begrijpen dat iedere vrouw die in staat is om voor haar huis te zorgen door brood te maken, meel te malen en dergelijke, dat ook behoort te doen. Het is niet de plicht van de man als het de gewoonte is dat vrouwen zoals zij dit zelf doen.”

Al-Tabari (tafsir/verklaring bij de hadith)

Wat we uit de hadith leren is dat toen Fatimah (moge Allah tevreden met haar zijn) haar vader ﷺ om een dienaar vroeg, hij haar man niet opdroeg om voor haar een dienaar te zoeken of iemand in te huren om deze taken te doen, noch om deze taken zelf te doen. Als het de plicht van ‘Ali was geweest om deze dingen te doen, dan zou de Profeet ﷺ hem hebben opgedragen dat te doen.

• De hadith van Asma bint Abi Bakr

Imam al-Bukhari (moge Allah hem genadig zijn) rapporteerde in zijn Sahih dat Asma bint Abi Bakr (moge Allah tevreden met haar zijn) zei: Ik trouwde met az-Zubayr, en hij had op aarde geen bezit en geen slaven; niets behalve een kameel om water te halen en zijn paard. Ik verzorgde zijn paard en haalde water, en ik naaide lapjes op de wateremmer. Ik maakte deeg, maar ik was niet goed in het bakken van brood, dus mijn (vrouwelijke) buren van de Ansar bakten brood voor mij, en zij waren oprechte vrouwen. Ik droeg dadelpitten van het land van az-Zubayr dat de Boodschapper van Allah ﷺ hem had gegeven, op mijn hoofd. Dat land was twee derde van een farsakh ver. Op een dag kwam ik, met de dadelpitten op mijn hoofd, en ik ontmoette de Boodschapper van Allah ﷺ, die een groep Ansar bij zich had. Hij riep mij en liet zijn kameel knielen zodat ik achter hem kon meerijden, maar ik schaamde mij om met de mannen mee te gaan, en ik dacht aan az-Zubayr en zijn jaloezie, want hij was de meest jaloerse van de mensen. De Boodschapper van Allah ﷺ merkte dat ik mij schaamde, dus hij ging verder. Ik kwam bij az-Zubayr en vertelde hem: Ik ontmoette de Boodschapper van Allah ﷺ terwijl ik dadelpitten op mijn hoofd droeg, en hij had een groep van zijn metgezellen bij zich. Hij liet zijn kameel knielen zodat ik met hem kon meerijden, maar ik dacht aan jouw jaloezie. Hij zei: Bij Allah, het stoort mij meer dat jij de dadelpitten moet dragen dan dat jij met hem zou meerijden. Asma zei: Daarna stuurde Abu Bakr mij een dienaar om voor het paard te zorgen, en het was alsof ik van slavernij bevrijd was. (Overgeleverd door al-Bukhari, Fath, 9/319)

“Uit dit voorval kunnen we begrijpen dat het de plicht van de vrouw is om zorg te dragen voor alles wat haar man nodig heeft dat zij verzorgt. Dit was de mening van Abu Thawr. Andere fuqaha’ suggereerden dat Asma dit vrijwillig deed en dat zij er niet toe verplicht was.”

Uitleg bij de hadith van Asma

Ibn Hajar al-‘Asqalani zei:

“Het lijkt erop dat dit voorval van Asma die de dadelpitten droeg om haar man te helpen, en andere soortgelijke voorvallen, een kwestie van noodzaak waren: haar man az-Zubayr en andere moslimmannen waren bezig met jihad en andere zaken die de Boodschapper van Allah ﷺ hun had opgedragen, en zij hadden geen tijd om zelf huishoudelijke zaken te regelen, en konden het zich niet veroorloven om dienaren in te huren om dat voor hen te doen, en er was niemand anders die dat kon doen behalve hun vrouwen. Dus de vrouwen zorgden voor het huis en voor wie daarin woonde, zodat de mannen hun tijd konden wijden aan het ondersteunen van de islam.

Daarna zei hij (moge Allah hem genadig zijn): Wat waarschijnlijker is, is dat de kwestie te maken had met de gebruiken in dat land, want gebruiken kunnen hierin verschillen.”

Ibn Hajar al-‘Asqalani

Het lijkt erop dat wat Ibn Hajar zei dicht bij de mening staat van degenen die zeggen dat de vrouw voor haar man en het huis moet zorgen overeenkomstig de vereisten van de plaatselijke gewoonte.

Ibn al-Qayyim zei, over het verhaal van Asma: Toen de Profeet ﷺ Asma zag met de dadelpitten op haar hoofd, en haar man az-Zubayr bij haar was, zei hij niet tegen hem dat zij hem niet hoefde te dienen, of dat dit onrechtvaardig voor haar was. Hij keurde haar dienst aan hem goed en (ook) dat alle vrouwen onder de Sahabah hun mannen hielpen. Dit is een zaak waarover geen twijfel bestaat.

• De hadith van Jabir

De shaykh van de muhaddithin, Imam al-Bukhari (moge Allah hem genadig zijn) rapporteerde in zijn Sahih dat Jabir ibn ‘Abd-Allah zei: Mijn vader stierf en liet zeven dochters achter, of negen dochters. Ik trouwde met een vrouw die eerder getrouwd was geweest, en de Boodschapper van Allah ﷺ zei tegen mij: Ben je getrouwd, o Jabir? Ik zei: Ja. Hij vroeg: Een maagd of een eerder-getrouwde vrouw? Ik zei: Een eerder-getrouwde vrouw. Hij zei: Waarom niet een jonge vrouw zodat jullie met elkaar kunnen spelen en grappen? Ik zei: ‘Abd-Allah [de vader van Jabir] is gestorven en heeft dochters achtergelaten, en ik wilde niet iemand bij hen brengen die op hen lijkt, dus ik trouwde met een vrouw die voor hen kan zorgen. Hij zei: Moge Allah je zegenen, of: Dat is goed. (Sahih al-Bukhari bi Sharh al-‘Asqalani, vol. 9/513)

Het bewijs dat uit de hadith van Jabir wordt afgeleid is dat al-Bukhari deze hadith plaatste onder de titel: Bab ‘awn al-mar’ah zawjaha fi waladih (Hoofdstuk: een vrouw die haar man helpt met zijn kinderen).

Imam Ibn Hajar al-‘Asqalani zei, in commentaar op deze titel van al-Bukhari: Het lijkt erop dat al-Bukhari het idee afleidde dat een vrouw voor de kinderen van haar man moet zorgen uit het feit dat de vrouw van Jabir voor zijn zussen zorgde; als zij voor zijn zussen moet zorgen, dan is het des te passender dat zij voor zijn kinderen zorgt. (Sahih al-Bukhari bi Sharh al-‘Asqalani, vol. 9/513)

We kunnen zeggen dat de vrouw voor haar man zou moeten zorgen, want dat is passender dan dat zij voor zijn zussen of zijn dochters van een andere vrouw zorgt.

We kunnen ook uit deze hadith begrijpen dat wat gebruikelijk was in de tijd van de Boodschapper van Allah ﷺ, was dat vrouwen niet alleen voor hun mannen zorgden; zij zorgden ook voor degenen die afhankelijk waren van hun mannen en in hun huizen woonden.

Het bewijs dat dit begrip correct is, is dat de Boodschapper van Allah ﷺ Jabir niet berispte voor zijn reden om met een eerder-getrouwde vrouw te trouwen, namelijk dat zij voor zijn zussen kon zorgen. Dit wijst erop dat de gewoonte onder de moslims in die tijd vereiste dat de vrouw zorg droeg voor degenen die onder de zorg van haar man vielen. Dit betekent dat de vrouw haar man dient in die zaken die door de plaatselijke gewoonte worden bepaald, omdat het recht van de man om door zijn vrouw gediend te worden vóórgaat op dat van zijn zussen.

• ‘Urf (gewoonte)

Algemene contracten, waaronder huwelijkscontracten, behoren te worden beheerst door de gebruiken die onder de mensen bekend zijn. En de gewoonte is dat de vrouw haar man dient en ook de zaken in huis behartigt. In sommige samenlevingen is het gebruik dat de vrouw meer doet dan de gebruikelijke huishoudelijke taken.

Imam al-Qurtubi zei, over de kwestie dat de vrouw haar man dient en voor het huis zorgt: Dit heeft te maken met ‘urf, wat één van de grondslagen van de shari‘ah is. De vrouwen van de bedoeïenen en woestijnbewoners dienen hun mannen, zelfs door vers water te zoeken en voor de dieren te zorgen.

Wat tegenwoordig gebeurt, is dat de vrouw meestal haar man dient en voor verschillende zaken in huis zorgt. Er kan een dienaar zijn om haar daarbij te helpen als haar man dat kan betalen. Als de man weet dat de meerderheid van de geleerden zegt dat het niet verplicht is voor de vrouw om haar man te dienen en voor het huis te zorgen, dan zeg ik dat één van de voordelen hiervan kan zijn dat hij niet tot het uiterste gaat en te veel van zijn vrouw eist op dit punt, en dat hij haar niet hard behandelt als zij tekortschiet, omdat wat zij doet volgens de meerderheid van de juristen geen plicht is. Maar zelfs als het volgens sommigen wel een plicht is — en dit is wat wij als juister beschouwen — dan betekent het feit dat er zo’n meningsverschil is dat de man moet kijken naar wat zij doet als iets vrijwilligs in plaats van verplichts, of als iets waarover de geleerden verschillen of het verplicht is. Daarom hoort hij zachtmoedig met haar te zijn als hij ziet dat zij hierin tekortschiet, en haar aan te moedigen en haar te helpen om het te doen.

En Allah weet het het beste.