Antwoord

Allereerst moeten we weten wat “bid‘ah” betekent volgens de islamitische leer.

Het wordt gedefinieerd als: elke verzonnen/nieuw ingevoerde manier in de religie die bedoeld is als aanbidding of om dichter bij Allah te komen. Dit betekent alles wat niet specifiek in de Shari‘ah is vermeld, waarvoor geen bewijs (daleel) is in de Koran of de Sunnah, en wat niet bekend was in de tijd van de Profeet ﷺ en zijn Metgezellen. Tegelijkertijd is het heel duidelijk dat deze definitie van religieuze uitvindingen of innovaties, die worden veroordeeld, geen wereldse uitvindingen omvat (zoals auto’s en wasmachines, enz.).

Als je verwarring te maken heeft met een schijnbare tegenstrijdigheid tussen de hadith overgeleverd door Abu Hurayrah en de hadith overgeleverd door Jareer ibn ‘Abdullaah, laten we dan deze twee overleveringen bekijken en nagaan wat ze betekenen:

Jareer ibn ‘Abdullaah al-Bajali (moge Allah tevreden met hem zijn) zei: “De Boodschapper van Allah ﷺ zei: ‘Wie een goede zaak begint en anderen volgen hem daarin, die krijgt zijn eigen beloning en een beloning gelijk aan die van degenen die hem volgen, zonder dat dit iets afdoet aan hun beloning. En wie een slechte zaak begint en anderen volgen hem daarin, die draagt de last van zijn eigen zonde en een last gelijk aan die van degenen die hem volgen, zonder dat dit iets afdoet aan hun last.’” (Overgeleverd door at-Tirmidhi, nr. 2675. Hij zei: Dit is een sahih hasan hadith)

Er is een verhaal achter deze hadith, dat zal uitleggen wat “wie een goede zaak begint” betekent. Imam Muslim heeft dit verhaal overgeleverd van Jareer ibn ‘Abdullaah, die ook de hadith zelf overleverde. Hij zei: “Enkele mensen van de bedoeïenen kwamen naar de Boodschapper van Allah ﷺ, gekleed in wollen kleding. Hij zag dat zij er slecht aan toe waren en in grote nood verkeerden, dus spoorde hij de mensen aan om hen sadaqah (liefdadigheid) te geven. De mensen reageerden heel traag, en het was aan zijn gezicht te zien (dat hij ontevreden/bedroefd was). Toen bracht een man van de Ansaar een pakket zilver, daarna kwam een ander, en nog een, en nog een, en zijn gezicht vulde zich met vreugde. De Boodschapper van Allah ﷺ zei: ‘Wie een goede sunnah in de islam begint, en anderen doen na hem hetzelfde, voor hem zal een beloning worden opgeschreven zoals die van degenen die hem volgden, zonder dat dit ook maar iets afdoet aan hun beloning. En wie een slechte sunnah in de islam begint, en anderen doen na hem hetzelfde, voor hem zal een last van zonde worden opgeschreven zoals die van degenen die hem volgden, zonder dat dit ook maar iets afdoet aan hun last.’” (Overgeleverd door Muslim, nr. 1017)

Verdere uitleg is te vinden in een overlevering die an-Nasa’i heeft opgenomen, eveneens van Jareer ibn ‘Abdullah (moge Allah tevreden met hem zijn), die zei: “Wij waren op een vroege ochtend bij de Boodschapper van Allah ﷺ, toen er mensen naar hem toe kwamen die bijna naakt waren (niet goed gekleed) en op blote voeten, met hun zwaarden aan hun zij. De meesten, zo niet allen, waren van (de stam) Mudar. Het gezicht van de Boodschapper veranderde toen hij zag hoe arm zij waren (d.w.z. hij werd aangedaan/bedroefd). Hij ging naar binnen (zijn huis), kwam toen naar buiten en beval Bilaal om de oproep tot het gebed te doen. Hij leidde de mensen in het gebed, en sprak hen daarna toe en zei: ‘O mensen, “wees plichtsgetrouw tegenover jullie Heer, Die jullie uit één persoon heeft geschapen, en uit hem zijn echtgenote heeft geschapen, en uit hen beiden vele mannen en vrouwen heeft doen voortkomen; en vrees Allah, in Wiens Naam jullie elkaar (jullie rechten) vragen, en (verbreek niet) de banden van verwantschap” [an-Nisaa’ 4:1].

“Vrees Allah en wees Hem gehoorzaam. En laat iedere persoon kijken naar wat hij heeft vooruitgezonden voor morgen” [al-Hashr 59:18].

Laat een man sadaqah geven van zijn dinars, zijn dirhams, zijn kleding, zijn tarwe of zijn dadels – al is het maar een halve dadel.’ Een man van de Ansaar bracht een pakket dat hij nauwelijks in zijn hand kon dragen, daarna kwam een ander en nog een, totdat er twee hopen waren: voedsel en kleding. En ik zag het gezicht van de Boodschapper van Allah ﷺ stralen van vreugde. De Boodschapper van Allah ﷺ zei: ‘Wie een goede sunnah in de islam begint, die krijgt zijn eigen beloning en een beloning gelijk aan die van degenen die hem volgen, zonder dat dit ook maar iets afdoet aan hun beloning. En wie een slechte sunnah in de islam begint, die moet de last dragen van zijn eigen zonde en een last gelijk aan die van degenen die hem volgden, zonder dat dit ook maar iets afdoet aan hun last.’” (Overgeleverd door an-Nasa’i in al-Mujtaba: Kitaab az-Zakaat, Baab at-Tahreed ‘ala as-Sadaqah)

Uit de context van het verhaal is duidelijk dat met de woorden “wie een goede zaak (sunnah hasanah) in de islam begint” wordt bedoeld: wie een deel van de Sunnah van de Profeet ﷺ nieuw leven inblaast, of het aan anderen onderwijst, of anderen opdraagt het te volgen, of ernaar handelt zodat anderen hem zien of over hem horen en zijn voorbeeld volgen. Dit wordt ook aangegeven door de hadith overgeleverd door Abu Hurayrah (moge Allah tevreden met hem zijn), die zei: “Een man kwam naar de Profeet ﷺ, en hij spoorde de mensen aan om hem sadaqah te geven. Een man zei: ‘Ik heb dit en dat,’ en er bleef niemand in de bijeenkomst over die hem niet iets aan sadaqah gaf, of het nu veel was of weinig. De Boodschapper van Allah ﷺ zei: ‘Wie iets goeds begint en anderen volgen zijn voorbeeld, die krijgt een volledige beloning en een beloning zoals die van degenen die hem volgden, zonder dat dit ook maar iets afdoet aan hun beloning. En wie iets slechts begint en anderen volgen zijn voorbeeld, die draagt een volledige last van zonde en een last zoals die van degenen die hem volgden, zonder dat dit ook maar iets afdoet aan hun last.’” (Overgeleverd door Ibn Maajah in as-Sunan, nr. 204)

Uit het bovenstaande moet zonder enige twijfel duidelijk zijn dat de Profeet ﷺ geen innovatie in zaken van de dien (religie) toestond, en ook niet de deur opende voor wat sommige mensen “bid‘ah hasanah” noemen, om de volgende redenen:

1. De Profeet ﷺ verklaarde herhaaldelijk: “Elke nieuw ingevoerde zaak is een bid‘ah (innovatie), elke bid‘ah is dwaling, en elke dwaling zal in het Vuur zijn.” (Overgeleverd door an-Nasa’i in as-Sunan, Salaat al-‘Eedayn, Baab kayfa al-Khutbah). Overleveringen met dezelfde betekenis zijn overgeleverd via Jaabir (moge Allah tevreden met hem zijn) door Ahmad, via al-‘Irbaad ibn Saariyah door Abu Dawud en via Ibn Mas‘ood (moge Allah tevreden met hem zijn) door Ibn Maajah.

   De Profeet ﷺ placht, bij het begin van een khutbah (preek), te zeggen: “Het beste woord is het Boek van Allah en de beste leiding is de leiding van Mohammed. De slechtste zaken zijn die welke nieuw zijn ingevoerd, en elke innovatie is dwaling.” (Overgeleverd door Muslim, nr. 867)

   Als elke bid‘ah dwaling is, hoe kunnen sommige mensen dan zeggen dat er in de islam zoiets bestaat als “bid‘ah hasanah”? Bij Allah, dit is een duidelijke tegenspraak met de uitspraak en waarschuwing van de Profeet ﷺ.

2. De Profeet ﷺ verklaarde dat wie iets nieuws innoveert in de dien (religie), zijn daad verworpen zal worden en Allah het niet zal accepteren, zoals vermeld staat in de hadith overgeleverd door ‘Aa’ishah (moge Allah tevreden met haar zijn), die zei: “De Boodschapper van Allah ﷺ zei: ‘Wie iets innoveert in deze zaak van ons wat er geen deel van uitmaakt, zal het verworpen krijgen.’” (Overgeleverd door al-Bukhaari, Fath al-Baari, nr. 2697). Hoe kan iemand dan zeggen dat bid‘ah aanvaardbaar is en dat het toegestaan is het te volgen?

3. Wanneer iemand iets innoveert en aan de dien iets toevoegt wat er niet bij hoort, impliceert hij een aantal slechte zaken, elk erger dan de vorige, bijvoorbeeld:

• Dat de religie tekortschiet, dat Allah haar niet heeft voltooid en vervolmaakt, en dat er ruimte is voor verbetering. Dit spreekt duidelijk de uitspraak in de Koran tegen (interpretatie van de betekenis): “Vandaag heb Ik jullie religie voor jullie vervolmaakt, Mijn gunst aan jullie voltooid, en de islam voor jullie als religie gekozen” [al-Maa’idah 5:3].
• Dat de religie onvolmaakt bleef vanaf de tijd van de Profeet ﷺ tot het moment dat deze innovator kwam en haar met zijn eigen ideeën “voltooide”.
• Dat de Profeet ﷺ “schuldig” was aan één van twee zaken: ofwel dat hij onwetend was van deze “goede innovatie”, ofwel dat hij ervan wist maar het verborgen hield, en daarmee zijn ummah tekortdeed door het niet over te brengen.
• Dat de Profeet ﷺ, zijn Metgezellen en de rechtschapen salaf (vroege generaties) de beloning van deze “goede innovatie” misliepen – totdat deze innovator kwam en die voor zichzelf verdiende; terwijl hij tegen zichzelf zou moeten zeggen: “Als het werkelijk goed was, dan zouden zij de eersten zijn geweest die het deden.”
• Dat het openen van de deur naar bid‘ah leidt tot het veranderen van de dien (religie) en de weg opent voor persoonlijke begeerten en meningen; want elke innovator beweert impliciet dat wat hij introduceert iets goeds is. Wiens mening moeten we dan volgen, en wie van hen nemen we als leider?
• Dat het volgen van bid‘ah leidt tot het tenietdoen van sunnah-praktijken en de wegen van de salaf. De werkelijkheid getuigt ervan dat wanneer een bid‘ah wordt gevolgd, een sunnah uitsterft; en het omgekeerde is ook waar.

Wij vragen Allah ons te redden van de dwaling van persoonlijke begeerten en van alle beproevingen, of ze nu openlijk zijn of verborgen. En Allah weet het het beste.