Antwoord

De neerwerping van vergeetachtigheid (soedjoed as-sahw) is verplicht wanneer iemand onbedoeld extra onderdelen toevoegt, onderdelen weglaat, of twijfelt over onderdelen van de arkaan (essentiële pijlers) van het gebed en/of de overige vereisten ervan. De gestelde vraag gaat over wat te doen bij twijfel over het aantal gebeden raka‘aat; het antwoord wordt behandeld in de volgende punten:

Ten eerste: definitie van twijfel: wanneer twee mogelijkheden even waarschijnlijk zijn, zonder dat men weet of aanvoelt dat de ene waarschijnlijker waar is dan de andere.

Ten tweede: wanneer iemand twijfelt nadat hij salaam heeft gedaan: men moet deze twijfel negeren. Neem bijvoorbeeld iemand die het Dhoehr-gebed heeft voltooid en na afloop vraagt: “Heb ik echt vier raka‘aat gebeden of slechts drie?” Zulke twijfel moet volledig genegeerd worden, tenzij deze wordt ondersteund door duidelijke en zekere aanwijzingen; anders opent dit de deur naar waswasah (het influisteren van Shaytaan) en ongegronde extra toevoegingen aan het gebed.

Ten derde: wanneer iemand tijdens het gebed twijfelt; dit valt onder één van de volgende twee gevallen:

1. Men kan onderscheiden dat één van de twee mogelijkheden waarover men twijfelt waarschijnlijker of zekerder is, op basis van het overheersende gevoel of de meest waarschijnlijke neiging: in dit geval handelt men volgens de beste inschatting en verricht men de soedjoed as-sahw na de salaam. Het bewijs hiervoor is wat is overgeleverd door Ibn Mas‘oed, moge Allah tevreden met hem zijn, dat de Profeet ﷺ een extra toevoeging deed of een essentieel onderdeel van het gebed miste (één van de overleveraars van de hadieth twijfelde welke). Nadat hij ‘salaam’ had gezegd, werd tegen hem gezegd: “O Boodschapper van Allah, is er een nieuwe verandering gekomen in [de wijze van het verrichten van] het gebed?” Hij antwoordde: “Waarom [zeggen jullie dat]?” Zij zeiden: “U hebt op die-en-die manier gebeden.” Toen boog hij zijn benen, wendde zich naar de qiblah en verrichtte twee neerwerpingen, en daarna verrichtte hij tasliem (het zeggen van ‘salaam’ naar rechts en dan naar links). Vervolgens, toen hij zich naar ons wendde, zei hij: “Als er iets nieuws was ingevoerd met betrekking tot de gebeden, dan had ik jullie daarover geïnformeerd. Integendeel, ik ben slechts een mens zoals jullie; ik vergeet zoals jullie vergeten. Dus als ik vergeet, herinner mij en informeer mij. Als één van jullie tijdens zijn gebed twijfelt, laat hem dan proberen het meest zekere en juiste geval te onderscheiden; laat hem vervolgens het gebed daarop baseren en voltooien; daarna verricht hij tasliem, gevolgd door twee neerwerpingen.” (Al-Bukhari, Fath al-Baari nr. 401).
2. Men kan niet onderscheiden en er is geen overheersende aanwijzing welke van de twee gevallen zekerder is: in dit geval neemt men het minste van de twee aan en gaat men daarop verder; vervolgens verricht men de twee neerwerpingen van twijfel vóór de tasliem. Een voorbeeld hiervan is iemand die tijdens het Dhoehr-gebed volledig onzeker is of hij drie of vier raka‘aat heeft voltooid en niet kan bepalen wat waarschijnlijker is. Dan neemt hij het lagere aantal aan, namelijk drie, en verricht nog één raka‘ah; daarna gaat hij zitten voor de tashahhud en verricht vervolgens twee neerwerpingen vóórdat hij “salaam” zegt. De basis voor deze uitspraak is de hadieth die is overgeleverd door Aboe Sa‘ied al-Khudri, moge Allah tevreden met hem zijn, waarin hij zei: de Profeet ﷺ zei: “Als één van jullie tijdens zijn gebed twijfelt en hij niet weet hoeveel [raka‘aat] hij heeft gebeden, of het drie of vier is, laat hem dan zijn twijfel wegwerpen en verwerpen. Hij gaat verder op basis van waar hij zeker van is [d.w.z. het lagere], en verricht vervolgens twee neerwerpingen vóórdat hij tasliem doet. Als hij uiteindelijk [in werkelijkheid] vijf [raka‘aat] heeft gebeden, dan zal zijn gebed een voorspraak voor hem zijn; en als hij precies de [vereiste] vier [raka‘aat] heeft gebeden, dan is dat targheeman voor Shaytaan.” (targheeman: d.w.z. een manier om Shaytaan te ergeren en hem te vernederen en te kleineren, en hem af te wijzen als gevolg van zijn mislukking om zijn doel te bereiken: het verstoren van de aanbidder.) (Al-Nawawi in zijn uitleg van de hadieth uit Sahih Muslim, 5/60).