Antwoord

De islam heeft de echtgenoot plichten opgelegd tegenover zijn echtgenote, en omgekeerd, en onder deze plichten zijn er ook die door zowel de echtgenoot als de echtgenote gedeeld worden.

Wij zullen – met de hulp van Allah – enkele teksten uit de Koran en de Soennah noemen die betrekking hebben op de plichten van de echtgenoten tegenover elkaar, en daarbij ook citeren uit de uitleg (tafsir) en de opvattingen van de geleerden.

Rechten van de echtgenote in de islam

De echtgenote heeft financiële rechten tegenover haar echtgenoot, namelijk de mahr (bruidsgave), onderhoud (uitgaven) en huisvesting.

En zij heeft niet-financiële rechten zoals een rechtvaardige verdeling tussen mede-echtgenotes, op een fatsoenlijke en redelijke manier behandeld worden, en niet op een schadelijke manier door haar echtgenoot behandeld worden.

1- Financiële rechten van de echtgenote

(a) De mahr (bruidsgave)

Dit is het geld waar de echtgenote recht op heeft van haar echtgenoot wanneer het huwelijkscontract is voltooid of wanneer het huwelijk is geconsumeerd. Het is een recht dat de man verplicht is aan de vrouw te betalen. Allah (ﷻ) zegt (interpretatie van de betekenis):

“En geef de vrouwen (met wie jullie trouwen) hun mahr (verplichte bruidsgave die de echtgenoot aan zijn echtgenote geeft bij het huwelijk) met een goed hart.” [an-Nisa’ 4:4]

De Koran

De voorschrijving van de mahr toont de ernst en het belang van het huwelijkscontract aan, en is een teken van respect en eer voor de vrouw.

De mahr is volgens de meerderheid van de juristen geen voorwaarde of essentieel onderdeel van het huwelijkscontract; het is eerder één van de gevolgen van het contract. Als het huwelijkscontract wordt gesloten zonder enige vermelding van de mahr, dan is het nog steeds geldig, volgens de consensus van de meerderheid, omdat Allah (ﷻ) zegt (interpretatie van de betekenis):

“Er rust geen zonde op jullie, als jullie vrouwen scheiden terwijl jullie hen nog niet hebben aangeraakt (geslachtsgemeenschap hebben gehad) en jullie voor hen geen mahr (bruidsgave) hebben vastgesteld.” [al-Baqarah 2:236]

De Koran

Het feit dat echtscheiding is toegestaan vóór consumptie van het huwelijk of vóór het vastleggen van de mahr, wijst erop dat het toegestaan is om de mahr niet te stipuleren in het huwelijkscontract.

Als de mahr is vastgelegd, wordt deze verplicht voor de echtgenoot; als deze niet is vastgelegd, dan moet hij de mahr geven die aan vrouwen van vergelijkbare status als zijn echtgenote wordt gegeven.

(b) Onderhoud (uitgaven)

De islamitische geleerden zijn het erover eens dat het verplicht is voor echtgenoten om uit te geven aan (te voorzien in) hun echtgenotes, op voorwaarde dat de echtgenote zich beschikbaar stelt voor haar echtgenoot. Als zij hem weigert of opstandig is (nushuz), dan heeft zij geen recht op dat onderhoud.

De reden waarom het verplicht is om aan haar uit te geven is dat de vrouw, vanwege het huwelijkscontract, uitsluitend beschikbaar is voor haar echtgenoot, en dat het haar niet is toegestaan het echtelijke huis te verlaten behalve met zijn toestemming. Dus moet hij aan haar uitgeven en voor haar zorgen; dit is in ruil voor het feit dat zij zich voor hem beschikbaar stelt voor zijn genoegen.

Met onderhoud wordt bedoeld: voorzien in wat de echtgenote nodig heeft aan voedsel en huisvesting. Zij heeft recht op deze zaken, zelfs als zij rijk is, omdat Allah (ﷻ) zegt (interpretatie van de betekenis):

“Maar de vader van het kind dient de kosten van het voedsel en de kleding van de moeder te dragen, op een redelijke basis.” [al-Baqarah 2:233]

De Koran

“Laat de welgestelde uitgeven naar zijn vermogen; en degene wiens middelen beperkt zijn, laat hem uitgeven van wat Allah hem heeft gegeven.” [at-Talaq 65:7]

De Koran

De Profeet ﷺ zei tegen Hind bint ‘Utbah – de echtgenote van Abu Sufyan – die had geklaagd dat hij niet aan haar uitgaf: “Neem wat voor jou en je kinderen voldoende is, op een redelijke basis.”

‘Aishah zei: “Hind bint ‘Utbah, de echtgenote van Abu Sufyan, kwam bij de Boodschapper van Allah ﷺ en zei: ‘O Boodschapper van Allah, Abu Sufyan is een gierige man die niet genoeg aan mij en mijn kinderen uitgeeft, behalve wat ik van zijn bezit neem zonder dat hij het weet. Rust er zonde op mij als ik dat doe?’ De Boodschapper van Allah ﷺ zei: ‘Neem van zijn bezit op een redelijke basis, alleen wat voor jou en je kinderen voldoende is.’” (Overgeleverd door al-Bukhari, 5049; Muslim, 1714)

Jabir verhaalde dat de Boodschapper van Allah ﷺ in zijn Afscheidsrede zei:

“Vrees Allah met betrekking tot vrouwen! Voorwaar, jullie hebben hen genomen onder de waarborg van Allah, en omgang met hen is voor jullie toegestaan gemaakt door de woorden van Allah. Jullie hebben ook rechten over hen: dat zij niemand op jullie bed laten zitten [d.w.z. niet in het huis toelaten] die jullie niet mogen. Maar als zij dat doen, dan mogen jullie hen terechtwijzen, maar niet hard. En hun rechten over jullie zijn dat jullie hen op passende wijze van voedsel en kleding voorzien.”

Muslim (1218)

(c) Huisvesting

Dit is ook één van de rechten van de echtgenote; dit betekent dat haar echtgenoot voor haar huisvesting dient te regelen naar zijn middelen en vermogen. Allah (ﷻ) zegt (interpretatie van de betekenis):

“Laat hen (de gescheiden vrouwen) wonen waar jullie wonen, naar jullie middelen.” [at-Talaq 65:6]

De Koran

2- Niet-financiële rechten

(i) Rechtvaardige behandeling van mede-echtgenotes

Eén van de rechten die een echtgenote heeft tegenover haar echtgenoot is dat zij en haar mede-echtgenotes gelijk behandeld worden, als de echtgenoot andere echtgenotes heeft, wat betreft de nachten die bij hen worden doorgebracht, onderhoud en kleding.

(ii) Goede behandeling

De echtgenoot moet een goede houding hebben tegenover zijn echtgenote en vriendelijk voor haar zijn, en haar alles bieden wat haar hart voor hem kan verzachten, omdat Allah (ﷻ) zegt (interpretatie van de betekenis):

“…en leef met hen op eervolle wijze.” [an-Nisa’ 4:19]

De Koran

“En zij (de vrouwen) hebben rechten (tegenover hun echtgenoten wat betreft levensonderhoud) vergelijkbaar met (de rechten) die hun echtgenoten tegenover hen hebben (wat betreft gehoorzaamheid en respect), naar wat redelijk is.” [al-Baqarah 2:228]

De Koran

Abu Hurayrah (moge Allah tevreden met hem zijn) zei: “De Boodschapper van Allah ﷺ zei: ‘Wees goed voor vrouwen.’” (Overgeleverd door al-Bukhari, 3153; Muslim, 1468)

Hoe Profeet Muhammad ﷺ zijn echtgenotes behandelde

Hier volgen voorbeelden van de goede behandeling van de Profeet ﷺ tegenover zijn echtgenotes – want hij is het beste voorbeeld:

1. Zaynab bint Abi Salamah verhaalde dat Umm Salamah zei: “Ik kreeg mijn menstruatie terwijl ik met de Profeet ﷺ onder één wollen deken lag. Ik glipte weg en trok de kleren aan die ik gewoonlijk droeg tijdens de menstruatie. De Boodschapper van Allah ﷺ zei tegen mij: ‘Heb je je menstruatie gekregen?’ Ik zei: ‘Ja.’ Toen riep hij mij en liet mij met hem onder dezelfde deken liggen.” Zij zei: En zij vertelde mij dat de Profeet ﷺ haar placht te kussen terwijl hij vastte, en dat de Profeet ﷺ en ik ghusl verrichtten om ons te reinigen van janabah uit één vat. (Overgeleverd door al-Bukhari, 316; Muslim, 296)
2. ‘Urwah ibn az-Zubayr zei: “ ‘Aishah zei: ‘Bij Allah, ik zag de Boodschapper van Allah ﷺ bij de deur van mijn vertrek staan terwijl de Abessijnen met hun speren speelden in de moskee van de Boodschapper van Allah ﷺ. Hij bedekte mij met zijn mantel zodat ik naar hun spel kon kijken, en toen bleef hij daar voor mij staan totdat ík degene was die genoeg had. Dus jullie moeten beseffen dat jonge meisjes ervan houden om plezier te hebben.’” (Overgeleverd door al-Bukhari, 443; Muslim, 892)
3. ‘Aishah, de Moeder der Gelovigen (moge Allah tevreden met haar zijn), verhaalde dat de Boodschapper van Allah ﷺ zittend bad; hij reciteerde de Koran terwijl hij zat, en wanneer er nog dertig of veertig ayaat over waren, stond hij op en reciteerde die staand. Daarna deed hij ruku’, daarna sujud; vervolgens deed hij hetzelfde in de tweede rak‘ah. Wanneer hij zijn gebed had voltooid, keek hij: als ik wakker was sprak hij met mij, en als ik sliep ging hij liggen. (Overgeleverd door al-Bukhari, 1068)

(c) Haar niet schaden

Dit is één van de basisprincipes van de islam. Omdat het schaden van anderen haram is in het geval van vreemden, geldt dat des te meer in het geval van het schaden van de eigen echtgenote.

‘Ubadah ibn as-Samit verhaalde dat de Boodschapper van Allah ﷺ oordeelde: “Er mag geen schade worden toegebracht en er mag geen schade met schade worden vergolden.” (Overgeleverd door Ibn Majah, 2340)

Deze hadith werd als sahih geclassificeerd door Imam Ahmad, al-Hakim, Ibn as-Salah en anderen. Zie Khulasat al-Badr al-Munir, 2/438.

Tot de zaken waar de Wetgever in dit onderwerp de aandacht op vestigde, behoort het verbod op hard slaan of zwaar mishandelen.

Jabir verhaalde dat de Boodschapper van Allah ﷺ in zijn Afscheidsrede zei:

“Vrees Allah met betrekking tot vrouwen! Voorwaar, jullie hebben hen genomen onder de waarborg van Allah, en omgang met hen is voor jullie toegestaan gemaakt door de woorden van Allah. Jullie hebben ook rechten over hen: dat zij niemand op jullie bed laten zitten [d.w.z. niet in het huis toelaten] die jullie niet mogen. Maar als zij dat doen, dan mogen jullie hen terechtwijzen, maar niet hard. En hun rechten over jullie zijn dat jullie hen op passende wijze van voedsel en kleding voorzien.”

Muslim (1218)

Rechten van de echtgenoot in de islam

De rechten van de echtgenoot tegenover zijn echtgenote behoren tot de grootste rechten; zijn rechten tegenover haar zijn zelfs groter dan haar rechten tegenover hem, omdat Allah (ﷻ) zegt (interpretatie van de betekenis):

“En zij (de vrouwen) hebben rechten (tegenover hun echtgenoten wat betreft levensonderhoud) vergelijkbaar met (de rechten) die hun echtgenoten tegenover hen hebben (wat betreft gehoorzaamheid en respect), naar wat redelijk is, maar de mannen hebben een graad (van verantwoordelijkheid) boven hen.” [al-Baqarah 2:228]

De Koran

Al-Jassas zei: Allah (ﷻ) vertelt ons in dit vers dat elk van de echtgenoten rechten heeft tegenover de ander, en dat de echtgenoot één specifiek recht heeft tegenover zijn echtgenote dat zij niet tegenover hem heeft.

Ibn al-‘Arabi zei: deze tekst geeft aan dat hij een zekere voorkeur heeft boven haar wat betreft de rechten en plichten van het huwelijk.

Deze rechten omvatten:

(a) De verplichting tot gehoorzaamheid

Allah (ﷻ) heeft de man tot qawwaam (beschermer en onderhoudsverantwoordelijke) over de vrouw gemaakt door te bevelen, te sturen en voor haar te zorgen, zoals voogden voor hun toevertrouwden zorgen, vanwege de lichamelijke en verstandelijke vermogens die Allah (ﷻ) alleen aan mannen heeft gegeven en vanwege de financiële verplichtingen die Hij hun heeft opgelegd. Allah (ﷻ) zegt (interpretatie van de betekenis):

“Mannen zijn de beschermers en onderhouders van vrouwen, omdat Allah de één boven de ander heeft doen uitblinken, en omdat zij (ter ondersteuning) uitgeven van hun middelen.” [an-Nisa’ 4:34]

De Koran

‘Ali ibn Abi Talhah zei, overleverend van Ibn ‘Abbas: “Mannen zijn de beschermers en onderhouders van vrouwen” betekent: zij staan over hen, d.w.z. zij dient hem te gehoorzamen in zaken van gehoorzaamheid die Allah (ﷻ) haar heeft opgelegd, en hem te gehoorzamen door zijn familie goed te behandelen en zorg te dragen voor zijn bezit. Dit was de mening van Muqatil, as-Suddi en ad-Dahhak. (Tafsir Ibn Kathir, 1/492)

(b) Zich beschikbaar stellen voor haar echtgenoot

Eén van de rechten die de echtgenoot heeft tegenover zijn echtgenote is dat hij van haar mag genieten (lichamelijk). Als hij met een vrouw trouwt en zij in staat is tot geslachtsgemeenschap, dan is zij verplicht zich aan hem te geven overeenkomstig het contract, als hij haar daarom vraagt. Dat is nadat hij haar de onmiddellijke mahr heeft gegeven, en haar enige tijd heeft gegeven – twee of drie dagen, als zij daarom vraagt – om zich gereed te maken, omdat zij dat nodig heeft en omdat dat niet lang is en gebruikelijk is.

Als een echtgenote weigert in te gaan op het verzoek van haar echtgenoot om geslachtsgemeenschap, dan heeft zij iets harams gedaan en een grote zonde begaan, tenzij zij een geldige shar‘i-reden heeft zoals menstruatie, verplicht vasten, ziekte, enzovoort.

Abu Hurayrah (moge Allah tevreden met hem zijn) zei: “De Boodschapper van Allah ﷺ zei: ‘Wanneer een man zijn vrouw naar zijn bed roept en zij weigert, en hij gaat slapen terwijl hij boos op haar is, dan vervloeken de engelen haar tot de ochtend.’” (Overgeleverd door al-Bukhari, 3065; Muslim, 1436)

(c) Niemand binnenlaten die de echtgenoot niet mag

Eén van de rechten die de echtgenoot heeft tegenover zijn echtgenote is dat zij niemand die hij niet mag, toestaat zijn huis binnen te gaan.

Abu Hurayrah (moge Allah tevreden met hem zijn) verhaalde dat de Boodschapper van Allah ﷺ zei: “Het is een vrouw niet toegestaan te vasten wanneer haar echtgenoot aanwezig is zonder zijn toestemming, noch iemand in zijn huis toe te laten zonder zijn toestemming. En wat zij ook uitgeeft (aan liefdadigheid) van zijn bezit zonder zijn toestemming, …” (Overgeleverd door al-Bukhari, 4899; Muslim, 1026)

Sulaymaan ibn ‘Amr ibn al-Ahwas zei: mijn vader vertelde mij dat hij aanwezig was bij de Afscheidshadj (Hajjat al-Wada‘) met de Boodschapper van Allah ﷺ. Hij [de Profeet ﷺ] prees en verheerlijkte Allah, hield toen een preek en zei: “Behandel vrouwen goed, want zij zijn als gevangenen en jullie hebben geen andere macht over hen dan dat. Als zij zich schuldig maken aan duidelijke ontucht, weiger dan hun bed te delen en sla hen, maar niet hard. Maar als zij terugkeren tot gehoorzaamheid, zoek dan geen middelen om hen lastig te vallen. Jullie hebben rechten over jullie vrouwen en jullie vrouwen hebben rechten over jullie. Jullie rechten over jullie vrouwen zijn dat zij niemand die jullie niet mogen op jullie bed laten zitten en dat zij niemand die jullie niet mogen jullie huis laten binnengaan. En hun rechten over jullie zijn dat jullie hen goed voeden en goed kleden.” (Overgeleverd door at-Tirmidhi, 1163 – hij zei: dit is een sahih hasan-hadith. Ook overgeleverd door Ibn Majah, 1851)

Jabir zei: [de Profeet ﷺ] zei:

“Vrees Allah met betrekking tot vrouwen! Voorwaar, jullie hebben hen genomen onder de waarborg van Allah, en omgang met hen is voor jullie toegestaan gemaakt door de woorden van Allah. Jullie hebben ook rechten over hen: dat zij niemand op jullie bed laten zitten [d.w.z. niet in het huis toelaten] die jullie niet mogen. Maar als zij dat doen, dan mogen jullie hen terechtwijzen, maar niet hard. En hun rechten over jullie zijn dat jullie hen op passende wijze van voedsel en kleding voorzien.”

Muslim (1218)

(d) Niet naar buiten gaan behalve met toestemming van de echtgenoot

Eén van de rechten van de echtgenoot tegenover zijn echtgenote is dat zij het huis niet verlaat behalve met zijn toestemming.

De Shafi‘is en Hanbalis zeiden: zij heeft niet het recht om (zelfs) haar zieke vader te bezoeken behalve met toestemming van haar echtgenoot, en hij heeft het recht haar daarvan te weerhouden… omdat gehoorzaamheid aan de echtgenoot verplicht is, en het is niet toegestaan een verplichte daad te verwaarlozen voor iets dat niet verplicht is.

(e) Tuchtiging

De echtgenoot heeft het recht zijn echtgenote te tuchtigen als zij hem ongehoorzaam is in iets goeds, niet als zij hem ongehoorzaam is in iets zondigs, omdat Allah (ﷻ) het tuchtigen van vrouwen heeft voorgeschreven door hen in bed te mijden en door hen (licht) te slaan (als daar enig nut in zit), wanneer zij niet gehoorzamen.

De Hanafis noemden vier situaties waarin het een echtgenoot is toegestaan zijn echtgenote te tuchtigen door haar (licht) te slaan. Dit zijn: zich niet opmaken wanneer hij dat van haar wil; niet reageren wanneer hij haar naar bed roept terwijl zij tahirah is (rein, d.w.z. niet menstruerend); niet bidden; en het huis verlaten zonder zijn toestemming.

Het bewijs dat het toegestaan is om de echtgenote te tuchtigen omvat de ayaat (interpretatie van de betekenis):

“En wat betreft degenen van de vrouwen van wie jullie wangedrag vrezen: vermaan hen (eerst), (vervolgens) mijd hen in bed, en (ten slotte) sla hen (licht, als het nuttig is).” [an-Nisa’ 4:34]

De Koran

“O jullie die geloven! Bescherm jullie zelf en jullie gezinnen tegen een Vuur (de Hel) waarvan de brandstof mensen en stenen zijn.” [at-Tahrim 66:6]

De Koran

Ibn Kathir zei:

Qatadah zei: “Je moet hen bevelen Allah te gehoorzamen en hen verbieden Allah ongehoorzaam te zijn; je moet over hen waken overeenkomstig het bevel van Allah, en hen instrueren de bevelen van Allah te volgen en hen daarbij helpen. Als je enige daad van ongehoorzaamheid aan Allah ziet, weerhoud hen er dan van en berisp hen daarvoor.

Dit was ook de mening van ad-Dahhak en Muqatil: dat het de plicht van de moslim is om zijn gezin te onderwijzen, inclusief zijn verwanten en zijn slaven, in datgene wat Allah hun heeft opgelegd en datgene wat Hij hun heeft verboden.” (Tafsir Ibn Kathir, 4/392)

(f) De echtgenote dient haar echtgenoot

Er is veel bewijs (dalil) hiervoor, waarvan een deel hierboven al is genoemd.

Shaykh al-Islam Ibn Taymiyah zei:

Zij is verplicht haar echtgenoot te dienen volgens wat redelijk is onder mensen van vergelijkbare status. Dat verschilt naar omstandigheden: de manier waarop een bedoeïenenvrouw (haar echtgenoot) dient is niet zoals de manier van een stadsbewoonster, en de manier van een sterke vrouw is niet zoals de manier van een zwakke vrouw. (al-Fatawa al-Kubra, 4/561)

(g) Zich aan hem geven

Zodra aan de voorwaarden van het huwelijkscontract is voldaan en het geldig is, dan is de vrouw verplicht zich aan haar echtgenoot te geven en hem toe te staan van haar te genieten (lichamelijk). Dit is omdat, zodra het contract is voltooid, het hem in ruil is toegestaan van haar te genieten, en de echtgenote recht heeft op de compensatie, namelijk de mahr.

(h) De echtgenote moet haar echtgenoot op een goede manier behandelen

Allah (ﷻ) zegt (interpretatie van de betekenis):

“En zij (de vrouwen) hebben rechten (tegenover hun echtgenoten wat betreft levensonderhoud) vergelijkbaar met (de rechten) die hun echtgenoten tegenover hen hebben (wat betreft gehoorzaamheid en respect), naar wat redelijk is.” [al-Baqarah 2:228]

De Koran

Al-Qurtubi zei:

“Er is ook van hem overgeleverd – d.w.z. Ibn ‘Abbas – dat dit betekent: zij hebben recht op goed gezelschap en vriendelijke en redelijke behandeling van hun echtgenoten, net zoals zij verplicht zijn de bevelen van hun echtgenoten te gehoorzamen.

En er werd gezegd dat zij het recht hebben dat hun echtgenoten hen niet schaden, en dat hun echtgenoten een vergelijkbaar recht over hen hebben. Dit was de mening van at-Tabari.

Ibn Zayd zei: Jullie moeten Allah vrezen met betrekking tot hen, net zoals zij Allah moeten vrezen met betrekking tot jullie.

De betekenissen zijn vergelijkbaar, en de ayah omvat dat alles in de rechten en plichten van het huwelijk.” (Tafsir al-Qurtubi, 3/123-124)

En Allah weet het het beste.