Antwoord

Wat is een gelofte?

Al-Isfahani (moge Allah hem genadig zijn) zegt in zijn boek Mufradat Alfaz al-Qur’an (Woordenschat van de Qur’an), p. 797:

“Al-Nadhr (gelofte): wanneer je jezelf verplicht om iets te doen dat niet verplicht is, vanwege iets dat je wilt laten gebeuren. Allah (ﷻ) zegt (interpretatie van de betekenis): ‘[Maryam zei:] Ik heb de Meest Barmhartige (Allah) een vasten beloofd…’ [Maryam 19:26].”

Mufradat Alfaz al-Qur’an, al-Isfahani

Een gelofte is dus de handeling waarbij iemand die volwassen en toerekeningsvatbaar is (mukallaf) zichzelf verplicht om iets te doen dat niet verplicht is, of hij nu van plan is het meteen te doen of het afhankelijk maakt van iets anders.

Geloften worden in de Qur’an in goedkeurende bewoordingen genoemd. Allah (ﷻ) zegt (interpretatie van de betekenis): “Voorwaar, de abrar (vromen, die Allah vrezen en het kwade vermijden) zullen drinken uit een beker (wijn) gemengd met water uit een bron in het Paradijs die Kafur wordt genoemd; een bron waaruit de dienaren van Allah zullen drinken, die zij overvloedig doen opwellen. Zij zijn degenen die hun geloften nakomen en zij vrezen een Dag waarvan het kwaad wijdverspreid zal zijn.” [al-Dahr 76:5-7]. Zo maakt Allah hun vrees voor de verschrikkingen van de Dag der Opstanding en het nakomen van hun geloften tot enkele redenen voor hun redding en hun toelating tot het Paradijs.

Moet je je geloften nakomen?

Het nakomen van geldige (shar’i) geloften is volgens de Shari’ah verplicht. Allah (ﷻ) zegt (interpretatie van de betekenis): “Laat hen dan hun voorgeschreven plichten (manasik van de Hadj) voltooien en hun geloften verrichten…” [al-Hajj 22:29]. Imam al-Shawkani zei: “Dit betekent dat zij dit moeten doen.”

Er zijn talrijke ahadith overgeleverd van de Profeet ﷺ waarin hij het afleggen van geloften afraadt en ze als makruh beschrijft. Abu Hurayrah zei: “De Boodschapper van Allah ﷺ zei: ‘Leg geen geloften af, want geloften veranderen de qadar (het goddelijke besluit) in het geheel niet, maar ze maken dat de gierige persoon iets opgeeft.’” (Overgeleverd door Muslim)

‘Abd-Allah ibn ‘Umar (moge Allah tevreden met hen beiden zijn) zei: “De Boodschapper van Allah ﷺ begon ons het afleggen van geloften af te raden en zei: ‘Ze veranderen niets, al kunnen ze de vrek ertoe brengen iets op te geven.’” (Overgeleverd door al-Bukhari en Muslim)

Men kan vragen: hoe kan het dat degenen die hun geloften nakomen worden geprezen, terwijl het afleggen van geloften wordt afgeraden? Het antwoord is dat de gelofte die geprezen wordt, de gelofte is om daden van aanbidding te verrichten die niet aan iets gekoppeld zijn – dus niet afhankelijk van een voorwaarde – waardoor iemand zichzelf aanspoort tot aanbidding en luiheid tegengaat, of als dank voor een gunst.

Welke soorten geloften zijn afgeraden?

De soorten geloften die afgeraden zijn, zijn van verschillende typen. Daaronder vallen geloften die worden gedaan in ruil voor iets, waarbij iemand het verrichten van een daad van aanbidding afhankelijk maakt van het verkrijgen van iets of het afwenden van iets; en als dat niet gebeurt, verricht hij de daad van aanbidding niet.

Waarom zijn deze soorten geloften afgeraden?

Dit is wat wordt afgeraden, mogelijk om de volgende redenen:

1. Omdat de persoon die de gelofte heeft afgelegd de daad van aanbidding dan met tegenzin verricht, omdat het iets is geworden waar hij niet aan kan ontkomen.
2. Omdat wanneer iemand de daad van aanbidding afhankelijk maakt van het krijgen van wat hij wil, zijn gelofte een soort ruilhandel wordt die zijn intentie bederft; als de zieke niet geneest, geeft hij de sadaqah niet die hij had beloofd te geven als de zieke zou genezen. Dit is gierigheid, want de vrek geeft niets behalve in ruil voor iets in dit wereldse leven (in tegenstelling tot het Hiernamaals), en wat hij verkrijgt is meer dan wat hij geeft.
3. Sommige mensen geloven uit onwetendheid dat het afleggen van een gelofte garandeert dat zij krijgen waarvoor zij de gelofte hebben afgelegd, of dat Allah het voor hen zal laten gebeuren vanwege de gelofte.
4. Een andere onwetende overtuiging is dat het afleggen van een gelofte de qada (het goddelijke besluit) kan veranderen, of dat het een direct voordeel kan brengen of schade kan afwenden. Daarom werden geloften afgeraden, zodat onwetende mensen zulke zaken niet zouden geloven, en als waarschuwing voor het gevaar dat zulke opvattingen vormen voor een correcte ‘aqidah.

Soorten geloften en het nakomen ervan

• Geloften die nagekomen moeten worden (geloften om daden van aanbidding en gehoorzaamheid aan Allah te verrichten)

Dit omvat elke gelofte die een belofte inhoudt om een vorm van aanbidding te verrichten, zoals bidden, vasten, ‘Umrah of Hadj verrichten, familiebanden onderhouden, I’tikaf (terugtrekking voor aanbidding in de moskee), jihad, het goede gebieden en het slechte verbieden. Bijvoorbeeld: iemand kan zeggen: “Het is mijn plicht tegenover Allah om zulke-en-zulke (dagen) te vasten”, of om een bepaald bedrag aan sadaqah te geven, of om dit jaar op Hadj te gaan, of om twee rak’ahs te bidden in al-Masjid al-Haram (in Makkah) uit dankbaarheid aan Allah voor het genezen van een zieke. Of hij kan een gelofte doen om een daad van aanbidding afhankelijk te maken van iets dat hem zal baten als het gebeurt, en dan zegt hij: “Als mijn afwezige dierbare terugkeert of als Allah mij beschermt tegen het kwaad van mijn vijand, dan zal ik zulke-en-zulke (dagen) vasten of zulke-en-zulke aan sadaqah geven.”

De Profeet ﷺ zei: “Wie een gelofte aflegt om een daad van aanbidding en gehoorzaamheid aan Allah te verrichten, laat hem die dan verrichten; en wie een gelofte aflegt om een zonde te doen, laat hem die dan niet doen.” (Overgeleverd door al-Bukhari, 6202)

Als iemand een gelofte aflegt om een daad van aanbidding te verrichten, maar de omstandigheden veranderen en verhinderen hem om zijn gelofte na te komen – zoals wanneer hij belooft een maand te vasten of op Hadj of ‘Umrah te gaan, en vervolgens ziek wordt en niet kan vasten of reizen; of hij belooft sadaqah te geven en wordt daarna arm en kan niet geven wat hij beloofde – dan moet hij in zulke gevallen een verzoening (kaffarah) aanbieden voor het breken van zijn gelofte, en dat is hetzelfde als kaffarat yamin (verzoening voor het breken van een eed). Ibn ‘Abbas (moge Allah tevreden met hen beiden zijn) zei: “Wie een gelofte aflegt en vervolgens niet in staat is die na te komen, zijn verzoening is kaffarat yamin.” (Overgeleverd door Abu Dawud. Al-Hafiz Ibn Hajar zei in Bulugh al-Maram: de isnad is sahih, en sommige huffaz beschouwden het als mawquf.)

Shaykh al-Islam Ibn Taymiyah zei in al-Fatawa (33/49): “Als iemand de intentie heeft om een gelofte af te leggen om een daad van aanbidding en gehoorzaamheid aan Allah te verrichten, dan moet hij die nakomen. Als hij zijn gelofte aan Allah niet nakomt, dan moet hij kaffarat yamin aanbieden, volgens de meerderheid van de salaf (de vroege generaties van de islam).”

• Geloften die verboden zijn om na te komen, en waarvoor kaffarat yamin aangeboden moet worden

Dit omvat verschillende soorten geloften:

• Geloften om een zonde te begaan:

Dit is elke gelofte die ongehoorzaamheid aan Allah inhoudt, zoals geloften om olie, kaarsen of geld naar graven of heiligdommen (mash-hads) te brengen, of om graven en heiligdommen van shirk te bezoeken. Dit lijkt in sommige opzichten op het afleggen van geloften aan afgoden. Het is ook verboden om geloften na te komen die beloven een zonde te doen, zoals zina (overspel/fornicatie), alcohol drinken, stelen, het bezit van wezen nemen, iemands rechten ontkennen, of familiebanden verbreken door een bepaalde verwant zonder shar’i reden te mijden of zijn huis niet binnen te gaan. Dit alles is absoluut niet toegestaan, en (degene die zo’n gelofte aflegt) moet kaffarat yamin aanbieden als verzoening voor zijn gelofte. Het bewijs (dalil) dat het niet toegestaan is om dit soort gelofte na te komen, is de hadith van ‘Aishah (moge Allah tevreden met haar zijn) die overleverde dat de Profeet ﷺ zei: “Wie een gelofte aflegt om een daad van aanbidding en gehoorzaamheid aan Allah te verrichten, laat hem die dan verrichten; en wie een gelofte aflegt om een zonde te doen, laat hem die dan niet doen.” (Overgeleverd door al-Bukhari). ‘Imran ibn Husayn overleverde dat de Boodschapper van Allah ﷺ zei: “Er is geen nakoming van een gelofte om een zonde te begaan.” (Overgeleverd door Muslim, 3099).

• Geloften die ingaan tegen een shar’i tekst (van de Qur’an of Sunnah)

Als een moslim een gelofte aflegt en hem vervolgens duidelijk wordt dat zijn gelofte ingaat tegen een duidelijke, sahih tekst met een gebod of verbod, dan moet hij afzien van het nakomen van zijn gelofte en er kaffarat yamin voor aanbieden. Het bewijs hiervoor is wat al-Bukhari (moge Allah hem genadig zijn) overleverde van Ziyad ibn Jubayr, die zei: “Ik was bij Ibn ‘Umar en een man vroeg hem: ‘Ik heb een gelofte afgelegd om elke dinsdag of woensdag te vasten zolang ik leef, en het komt zo uit dat deze dag Yawm al-Nahr (de Dag van het Offer, d.w.z. de eerste dag van ‘Eid al-Adha) is.’ Hij zei: ‘Allah heeft ons opgedragen geloften na te komen en het is ons verboden te vasten op Yawm al-Nahr.’ Hij herhaalde dit tegen hem, en zei niet meer en niet minder.” (Sahih al-Bukhari, 6212)

Imam Ahmad overleverde dat Ziyad ibn Jubayr zei: “Een man vroeg Ibn ‘Umar, terwijl hij in Mina liep: ‘Ik heb een gelofte afgelegd om elke dinsdag of woensdag te vasten, en het komt zo uit dat deze dag Yawm al-Nahr is; wat vind je?’ Hij zei: ‘Allah, Verheven is Hij, heeft ons opgedragen onze geloften na te komen, en de Boodschapper van Allah ﷺ heeft ons verboden [of hij zei: wij werden verboden] te vasten op Yawm al-Nahr.’ De man dacht dat hij hem niet goed had gehoord en zei: ‘Ik heb een gelofte afgelegd om elke dinsdag of woensdag te vasten, en het komt zo uit dat deze dag Yawm al-Nahr is.’ [Ibn ‘Umar] zei: ‘Allah, Verheven is Hij, heeft ons opgedragen onze geloften na te komen, en de Boodschapper van Allah ﷺ heeft ons verboden [of hij zei: wij werden verboden] te vasten op Yawm al-Nahr.’ Zij bleven dit herhalen totdat zij de berg bereikten.”

Al-Hafiz Ibn Hajar zei: “De geleerden zijn het erover eens dat het niet toegestaan is om te vasten op Yawm al-Fitr en Yawm al-Nahr, noch als daad van aanbidding noch ter nakoming van een gelofte.”

• Geloften waarvoor er geen andere uitspraak is dan kaffarat yamin

Er zijn geloften waarvoor er geen andere uitspraak is dan dat degene die zo’n gelofte aflegt kaffarat yamin moet aanbieden als verzoening voor zijn gelofte. Hieronder vallen:

• Niet-gespecificeerde geloften

Als een moslim een gelofte aflegt maar niet specificeert waarover de gelofte gaat, zoals wanneer hij zegt: “Ik leg een gelofte af als Allah deze zieke geneest” – maar hij specificeert niets – dan moet hij kaffarat yamin aanbieden. ‘Uqbah ibn ‘Amir overleverde dat de Boodschapper van Allah ﷺ zei: “De verzoening voor een gelofte is kaffarat yamin.” (Overgeleverd door Muslim). Imam al-Nawawi zei: “Malik en velen anderen – ja, de meerderheid – interpreteerden dit als absolute geloften, zoals wanneer iemand zegt: ‘Ik leg een gelofte af’ [zonder te specificeren].” (Sharh Muslim van al-Nawawi, 11/104)

• Geloften over zaken die men niet bezit

Als iemand een gelofte aflegt over iets dat niet van hem is, dan heeft hij geen andere optie dan kaffarat yamin aan te bieden. Bijvoorbeeld: als hij belooft sadaqah te geven uit het bezit van iemand anders, of de slaaf van iemand anders vrij te laten, of een tuin die hij niet bezit aan iemand te geven. Het bewijs voor deze uitspraak is de hadith van ‘Amr ibn Shu’ayb van zijn vader van zijn grootvader, die zei: “De Boodschapper van Allah ﷺ zei: ‘De zoon van Adam kan geen gelofte afleggen over wat niet van hem is; hij kan geen (slaaf) vrijlaten die niet van hem is; en hij kan geen vrouw scheiden die niet van hem is.’” (Overgeleverd door al-Tirmidhi, 1101. Hij zei: de hadith van ‘Abd-Allah ibn ‘Amr is een sahih hasan hadith)

• Geloften waarbij men de keuze heeft: nakomen of kaffarat yamin aanbieden

Er zijn geloften waarbij iemand de keuze heeft om de gelofte na te komen of kaffarat yamin aan te bieden. Dit type gelofte omvat:

• Geloften uit wanhoop of in woede:

Dit betekent elke gelofte die de vorm heeft van een eed om iets gedaan te krijgen of om iets te stoppen, of om te zweren dat iets waar is of niet waar is, terwijl de persoon niet werkelijk de intentie heeft om een gelofte af te leggen om een daad van aanbidding te verrichten. Bijvoorbeeld: een man kan in woede zeggen: “Als ik ooit zo-en-zo doe, dan moet ik op Hadj gaan, of een maand vasten, of duizend dinar aan sadaqah geven”, of: “Als ik ooit met die-en-die spreek, dan moet ik een slaaf vrijlaten, of mijn vrouw scheiden”, enzovoort. Vervolgens doet hij toch wat hij zei niet te zullen doen, maar met zijn woorden bedoelde hij in werkelijkheid alleen dat hij dat niet zou doen; hij had niet de intentie om óf het te doen óf de daad die hij beloofde te verrichten als hij het toch deed.

In zo’n geval heeft deze persoon – die de gelofte aflegde om te argumenteren of om de urgentie uit te drukken van het doen of laten van iets – de keuze: óf hij komt de gelofte na, óf hij verzoent ervoor door kaffarat yamin aan te bieden, omdat zijn gelofte in wezen een eed (yamin) was.

Ibn Taymiyah zei: “Als een gelofte wordt gedaan in de vorm van een eed, zoals wanneer iemand zegt: ‘Als ik met jou reis, dan moet ik op Hadj gaan, of al mijn bezit aan sadaqah geven, of een slaaf vrijlaten’, dan is dit volgens de Sahabah en de meerderheid van de geleerden hilf al-nadhr (een eed door middel van een gelofte); het is geen gelofte. Als hij niet doet wat hij beloofde te doen, dan is het voor hem voldoende om kaffarat yamin aan te bieden.” Elders zei hij: “De verplichting van geloften die in woede of wanhoop zijn gedaan is volgens de meerderheid één van twee zaken: óf verzoening, óf het doen van wat is beloofd. Als hij de gelofte niet nakomt, moet hij verzoening (kaffarah) aanbieden.”

• Geloften over toegestane (mubah) zaken

Dit betekent elke gelofte die toegestane zaken omvat, zoals beloven een bepaald soort kleding te dragen, speciaal voedsel te eten, op een bepaald dier te rijden, een bepaald huis binnen te gaan, enzovoort.

Thabit ibn al-Dahhak zei: “Een man beloofde een kameel te offeren in Bawanah (volgens een overlevering: omdat hem een zoon was geboren). Hij kwam naar de Profeet ﷺ en zei: ‘Ik heb een gelofte afgelegd om een kameel te offeren in Bawanah.’ De Profeet ﷺ zei: ‘Was daar één van de afgoden van de Jahiliyyah die de mensen plachten te aanbidden?’ Zij zeiden: ‘Nee.’ Hij vroeg: ‘Vierden zij daar één van hun feesten?’ Zij zeiden: ‘Nee.’ De Boodschapper van Allah ﷺ zei: ‘Kom dan je gelofte na, want er is geen nakoming van geloften die ongehoorzaamheid aan Allah inhouden, of die betrekking hebben op zaken die de zoon van Adam niet bezit.’” (Overgeleverd door Abu Dawud, 2881)

Deze man had beloofd een kameel te offeren in Bawanah (een plaats voorbij Yanbu’) uit dankbaarheid aan Allah, Verheven is Hij, omdat Hij hem met een zoon had gezegend. De Profeet ﷺ stond hem toe zijn gelofte na te komen, dus offerde hij daar een kameel.

Wij vragen Allah ons te helpen om te doen wat Hij liefheeft en wat Hem tevreden stelt. Moge Allah onze Profeet Muhammad zegenen.